By Marcin Pawlik 
W ostatnią niedzielę przejechałem Velo Czorsztyn. Około 30 kilometrów rowerowej pętli wokół Jeziora Czorsztyńskiego. Droga w dużej części prowadzona osobno dla rowerów, widoki bezcenne, po drodze punkty odpoczynku, ławki, stoły, kosze na śmieci, miejsca, przy których człowiek nie tylko hamuje, ale naprawdę chce się zatrzymać.
I wtedy przyszła myśl, która pewnie wielu rowerzystom z naszej dzielnicy czy Krakowa przychodzi do głowy coraz częściej: dlaczego my tego nie mamy w Nowej Hucie?
Nie chodzi przecież tylko o ścieżkę rowerową. Ścieżka to asfalt. A turystyka rowerowa to opowieść. To rytm podróży, widok, przystanek, cień, ławka, tablica, woda, kosz, mapa, punkt naprawy, miejsce na odpoczynek i powód, żeby pojechać dalej. Albo przeciwnie – zostać chwilę dłużej.
Rower to już nie tylko transport
Przez lata w Krakowie mówiliśmy o rowerach głównie językiem komunikacji: dojazd do pracy, szkoły, centrum, przystanku, sklepu. I bardzo dobrze, bo rower jest jednym z najprostszych sposobów odciążenia miasta od samochodów.
Ale dziś rower jest czymś więcej. Jest sposobem spędzania wolnego czasu. Jest weekendową turystyką. Jest rodzinną przygodą. Jest zdrowiem. Jest sposobem odkrywania miejsc, do których samochodem często się nie dociera, bo jedzie się za szybko, za wygodnie i zbyt obojętnie.
Małopolska już to zrozumiała. Velo Dunajec, Wiślana Trasa Rowerowa, Velo Czorsztyn, Szlak wokół Tatr – to nie są już tylko kreski na mapie. To marki. To powody, dla których ludzie pakują rowery, rezerwują noclegi, jedzą obiad po drodze, kupują lody dzieciom, korzystają z lokalnych usług i zostawiają pieniądze w miejscach, które wcześniej były tylko punktem mijanym za szybą.
Czy naprawdę Kraków, miasto z taką historią, z takim dziedzictwem i z taką Nową Hutą, ma być tylko miejscem, przez które trasy rowerowe przebiegają?
Kraków ma trasy. Ale czy ma rowerową opowieść?
Przez Kraków prowadzą ważne trasy rowerowe Małopolski: Wiślana Trasa Rowerowa, VeloMetropolis/EuroVelo 4, VeloNatura/EuroVelo 11. Od zachodu do miasta dochodzi VeloRudawa. To wszystko jest ważne. Tylko czy to wystarczy?
Bo można przez Kraków przejechać. Ale można też sprawić, żeby rowerzysta chciał się w Krakowie zatrzymać. Na dzień. Na weekend. Na dwa noclegi. Na trasę tematyczną, której nie znajdzie nigdzie indziej.
I tutaj dochodzimy do pomysłu, który aż prosi się o realizację: Velo Twierdza Kraków.
Czy to nie brzmi jak gotowy produkt turystyczny? Rowerowa pętla przez forty, zieleń, dawne drogi rokadowe, kopce, doliny, parki, osiedla i miejsca, które opowiadają historię Krakowa zupełnie inną niż ta z Rynku Głównego?
Zacznijmy od Nowej Huty
Nowa Huta ma już Velo Hutę – małą pętlę rodzinną i dużą pętlę okrążającą całą dzielnicę. To świetna baza. Ale dziś brakuje jej tego, co widziałem na Velo Czorsztyn: przystanków rowerowych z prawdziwego zdarzenia. Wiat. Stołów. Ławek. Koszy. Tablic. Punktów, przy których można schować się przed deszczem, zjeść kanapkę, naprawić rower, sprawdzić mapę i powiedzieć: „dobrze, że tu jesteśmy”.
Mamy Kopiec Wandy. Mamy Łąki Nowohuckie. Mamy Zalew Nowohucki. Mamy Dłubnię. Mamy Przylasek Rusiecki. Mamy forty i ślady Twierdzy Kraków. Mamy przestrzeń, której centrum miasta może nam tylko pozazdrościć.
Dlaczego więc nie połączyć tego w logiczną, czytelną, piękną trasę?
Najpierw mała pętla. Potem duża pętla. Następnie połączenie z fortami Nowej Huty i obiektami Twierdzy Kraków. Tam, gdzie są już drogi rowerowe – wykorzystać je. Tam, gdzie brakuje bezpiecznego odcinka – doprojektować. Tam, gdzie można zacząć od małych rzeczy – postawić oznakowanie, tablicę, ławkę, wiatę, kosz i stojak rowerowy.
Nie zawsze trzeba zaczynać od wielkich inwestycji. Czasem trzeba zacząć od mądrej mapy i pierwszego przystanku.
Szlak istnieje. Standardu brakuje
Ktoś powie: przecież jest Szlak Twierdzy Kraków. Tak, jest. Pieszo-rowerowy, historyczny, ważny. Tylko czy odpowiada standardom, których oczekuje dzisiejszy turysta rowerowy?
Czy rodzina z dziećmi pojedzie nim bezpiecznie bez ciągłego sprawdzania telefonu? Czy turysta z sakwami znajdzie po drodze miejsca odpoczynku? Czy senior na rowerze elektrycznym będzie wiedział, gdzie zrobić przerwę? Czy ktoś, kto przyjechał do Krakowa na weekend, dostanie gotową propozycję: „zostań dzień dłużej i przejedź Velo Twierdzę Kraków”?
Dziś turysta nie szuka tylko szlaku. Szuka doświadczenia. A doświadczenie tworzy się z detali: dobrego oznakowania, bezpiecznego przebiegu, infrastruktury odpoczynkowej, cyfrowej mapy, GPX-a, opisu atrakcji i poczucia, że ktoś o nim pomyślał.
To może być gospodarka, nie tylko rekreacja
Turystyka rowerowa daje pieniądze lokalnie. Nie w teorii, ale bardzo konkretnie: gastronomii, przewodnikom, wypożyczalniom, serwisom, małym sklepom, muzeom, noclegom, wydarzeniom. Rowerzysta może nie kupi paliwa, ale kupi kawę, obiad, bilet, wodę, pamiątkę i nocleg. A przede wszystkim wróci, jeśli trasa będzie dobra.
Nowa Huta potrzebuje właśnie takich projektów. Nie tylko remontów awaryjnych. Nie tylko łatania dziur. Potrzebuje odwagi w myśleniu o sobie jako miejscu, które może przyciągać, zatrzymywać i zachwycać.
Bo przecież pytanie nie brzmi: czy mamy potencjał?
Mamy.
Pytanie brzmi: czy wreszcie zaczniemy go składać w całość?
Velo Twierdza Kraków – pomysł, który warto podjąć
Dlatego uważam, że warto rozpocząć prace nad koncepcją Velo Twierdza Kraków, zaczynając od Nowej Huty. Od audytu istniejących tras. Od wskazania brakujących połączeń. Od zaprojektowania miejsc odpoczynku. Od połączenia Velo Huty, fortów, Szlaku Twierdzy Kraków, Wiślanej Trasy Rowerowej i zielonych terenów naszej dzielnicy.
Nie po to, żeby wymyślać koło na nowo.
Po to, żeby wreszcie pozwolić mu dobrze się kręcić.
Bo skoro nad Jeziorem Czorsztyńskim można było stworzyć trasę, która zachwyca rowerzystów, to dlaczego Nowa Huta – z historią Twierdzy Kraków, Kopcem Wandy, zielenią, przestrzenią i własną opowieścią – miałaby zadowalać się tylko przejazdem „po drodze”?
Niech Kraków będzie miastem, przez które się nie tylko przejeżdża.
Niech będzie miastem, do którego przyjeżdża się także po rowerową przygodę.
A Nowa Huta? Nowa Huta może być jej początkiem.
VeloPlanner